Krimp beheersbaar begeleiden

De gemeente Bronckhorst, gelegen in de prachtige Achterhoek, moet keuzes maken. Het inwonertal neemt af. De gemeentekas ook. De gemeente wil terugtreden en meer overlaten aan inwoners, verenigingen, organisaties en bedrijven. Dit betekent dat voorzieningen niet meer vanzelfsprekend zijn in elk dorp. Vooral kindgerelateerde voorzieningen zijn minder nodig. Door vergrijzing (in 2025 is 1 op 3 inwoners 65+) neemt de zorgvraag juist toe.

Medio mei heeft het college van Burgemeester en Wethouders een voorstel gedaan aan de raad om onder meer te anticiperen op krimp. Voor de gemeente Bronckhorst betekent dit onder meer dat de voorzieningen (peuterspeelzalen, scholen, zwembaden) afgestemd worden op het afnemende inwonertal en dat de grote landelijke gemeente minder geld gaat uitgeven aan onderhoud van het groen. Ook nodigt ze bewoners en organisaties uit om de exploitatie van voorzieningen te regelen, opdat de gemeentelijke kosten omlaag gaan. Minder gemeentelijke taken betekent ook minder ambtenaren.

De Achterhoek krimpt
In de gemeente Bronckhorst neemt het aantal inwoners sinds 2009 geleidelijk af van 38.000 inwoners naar minder dan 30.000 inwoners in 2040. De landelijke regio met 44 kernen en buurtschappen vergrijst en ontgroent. Gezinnen nemen af en alleenstaanden nemen toe. De gemeente wil niet afwachten totdat er woningen en scholen leegstaan, maar anticipeert op de aankomende krimp. In de visie Toekomstbestendig Bronckhorst; duurzaam en betrokken heeft de gemeente een kader neergelegd om in te spelen op de demografische ontwikkelingen, de terugtredende overheid en minder financiële middelen.

Integrale (financiële) aanpak
Vernieuwend aan de aanpak in Bronckhorst is dat niet alleen naar alle beleidsterreinen is gekeken waar demografische ontwikkelingen een invloed op hebben, maar ook naar de onderlinge samenhang. Krimp zorgt voor verandering op het terrein van wonen, economie, fysieke leefomgeving, zorg, sport, cultuur en onderwijs en dienstverlening. Vanuit de inhoudelijke visie van de gemeente is gekeken naar de huidige stand van zaken en de invloed van de demografische ontwikkelingen op de thema’s en de onderlinge relatie. Op basis daarvan is een rekenmodel opgezet.

Nieuw rekenmodel
Op basis van bestaande modellen en berekeningen (grondexploitatie, vastgoedexploitatie en meerjarenbegroting) heeft PAS bv in opdracht van de gemeente Bronckhorst, provincie Gelderland en de SEV een eenvoudig rekenmodel opgesteld. Het rekenmodel geeft inzicht en bereidt financiële keuzes voor waarbij het de financiële consequenties laat zien van het wijzigen of bijsturen van beleid. De input bestaat uit drie hoofdcategorieën uit de gemeentelijke begroting: structurele investeringen, vervangingsinvesteringen en incidenteel nieuw beleid.

Krimp begeleiden
De gemeente Bronckhorst heeft de visie Toekomstbestendig Bronckhorst als uitgangspunt genomen bij de ontwikkeling van het rekenmodel. Voorafgaand aan de ontwikkeling van een nieuw rekenmodel heeft PAS bv een bewustwordingsproces begeleid. Eerst zijn interviews per beleidsterrein afgenomen. Vervolgens zijn in workshop de (tegenstrijdige) beleidswensen in combinatie met de demografische ontwikkelingen besproken. Door relatie tussen de zeven thema’s te leggen, kregen medewerkers inzicht in de onderlinge afhankelijkheid van het beleid. Met een “krimpbril” op keken medewerkers naar hun eigen, maar ook naar de andere belangen. Er is onderscheid gemaakt tussen wat een gemeente wettelijk moet doen en wat een gemeente extra kan aanbieden aan haar inwoners, verenigingen, organisaties en bedrijven. Ook is gekeken naar de financiële en programmatische effecten en de risico’s (juridisch, politiek, ruimtelijk etc.) van de keuzemogelijkheden. Gezamenlijk is een voorstel met verschillende beheersmaatregelen opgesteld.

Eerste ervaring
In zes maanden tijd is het proces uitgevoerd en het rekenmodel vorm gegeven. De gemeente Bronckhorst heeft aangegeven dat dit proces heeft geleid tot bewustwording van het krimpvraagstuk in de hele organisatie. Medewerkers zijn over hun eigen beleidschutting gaan kijken en hebben inzicht gekregen in de grote financiële consequenties van krimp. Het college van B&W ervaart het model als overzichtelijk. Per thema zijn alle maatregelen en de financiële consequenties van de keuzes daarvan in beeld gebracht. Basis voor een keuze zijn altijd inhoudelijke overwegingen. De raadsleden zijn enthousiast over het model. Raadsleden willen zelf ook graag aan de slag om het rekenmodel uit te testen. Zij zullen daarin bijgestaan worden door een beleidsmedewerker van de gemeente, omdat het model werkt met een aantal aannames en veronderstellingen.

Vervolg
Definitieve keuzes zijn ook afhankelijk van de investeringen van andere betrokken partijen bij de thema’s (inwoners, verenigingen, organisaties en bedrijven). Die zijn niet in het rekenmodel verwerkt, maar kunnen nog grote invloed hebben. Betaalt de gemeente de sloop van het overaanbod van bepaalde woningen of de plaatselijke corporaties? Betaalt de gemeente de instandhouding van het zwembad of neemt een particulier of groep bewoners dit voor zijn rekening? De SEV zal het definitieve keuzeproces volgen om leerervaring voor andere gemeenten op te doen.

Bron: SEV

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>